امروز جمعه۳۱ فروردین ماه ۱۳۹۷ ساعت ۰۵:۴۱:۳۶
آخرین بروزرسانی : ۱۳۹۶/۱۲/۰۱ ،‌ ۰۵:۱۲

یک دنیا ؛ یک لرستان …!

انتشار: چهارشنبه, ۲۲ مرداد ۱۳۹۳ / ساعت ۱۹:۲۴:۳۰ |
کد خبر: 493 |
بازدید: 1,587 بازدید |
بدون دیدگاه
چاپ
ایمیل
:

تاریخ سکونت در خرم آباد  شهری که امروزه به نام خرم‌آباد نام برده شده‌است، از نخستین سکونت گاه‌های مردم ایران به شمار می‌رود. غارهای مسکونی دره خرم‌آباد که از آن جمله می‌توان به غارهای کنجی ، یافته ، پاسنگر ، گراجنه و اشکفت قمری نام برد که حاوی آثار زندگی انسان غار نشین در دوره‌های موسترین، بارادوستی […]

images (3)

تاریخ سکونت در خرم آباد 

شهری که امروزه به نام خرم‌آباد نام برده شده‌است، از نخستین سکونت گاه‌های مردم ایران به شمار می‌رود. غارهای مسکونی دره خرم‌آباد که از آن جمله می‌توان به غارهای کنجی ، یافته ، پاسنگر ، گراجنه و اشکفت قمری نام برد که حاوی آثار زندگی انسان غار نشین در دوره‌های موسترین، بارادوستی و زارزی بوده‌است. بنابر تاریخ گذاری‌هایی از راه آزمایش رادیو کربن در غارکنجی واقع در دره خرم آباد قدمت آثار آن متجاوز از ۴۰ تا ۵۰ هزار سال پیش است.گزارش و نتیجه پژوهش و بررسی‌های دکتر فرانک هو استاددانشگاه رایس آمریکا و همکارش، فلانری و دیگر پژوهشگران همراه ایشان که در سالهای ۱۳۴۲ و ۱۳۴۳خورشیدی در لرستان انجام گردید و به سال ۱۹۶۷ در آمریکا منتشر شد در بردارنده اطلاعات ارزشمندی از دوره پیش از تاریخ خرم آباد است. فرانک هول در مورد پژوهش‌های خود در دره خرم آباد این چنین می‌نویسد :

بهترین اطلاعات ما راجع به سکونت و نحوه امرار معاش انسانهای اواخر دوره چهارم زمین شناسی مربوط به دره خرم آباد لرستان واقع در جنوب غربی ایران است. دره خرم آباد به درازای ۱۵ و پهنای ۱۰ کیلومتر بین کوههای آهکی که به موازات هم کشیده شده‌اند و در ارتفاع ۱۱۷۰ متر از سطح دریا واقع شده‌است. کوههای اطراف آن به صورت یک منبع ذخیره آب در آمده‌اند. دره خرم آباد دارای چشمه‌های آب خنک و تعدادی غار است. به هم فشردگی این دره و وجود غارهای متعددی که به وسیله انسانهای پیش از تاریخ اشغال گردیده، سبب شد که ما این دره را مرکز تحقیقات مربوط به دوره پالئولیتیک میانه دیرینه سنگی قرار دهیم. تا کنون ما ۱۷ محل از اقامتگاههای انسانی دوره دیرینه سنگی را در این دره یافته‌ایم آنچه مسلم است این است که با تحقیقات بیشتر می‌توان محل‌های بیشتری پیدا نمود. از این ۱۷ غار، دست کم ۵ غار از آنها مربوط به دوره دیرینه سنگی بوده و شامل تمدن دوره میانه دیرینه سنگی و متجاوز از شش غار دیگر متعلق به دیرینه سنگی فوقانی و شامل تمدن بارادوستی است،دو غار دیگر نیز مربوط به پایان دیرینه سنگی فوقانی و شامل تمدن زارزی بوده شاید شش غار دیگر نیز مربوط به دیرینه سنگی فوقانی باشند.آثار خرم آباد حاکی از سکونت دامنه دار و مداومی در زاگرس هستند .

فرانک هول ۱۳ مورد تاریخ یابی به وسیله رادیوکربن از آثار دیرینه سنگی در دره خرم آباد انجام داده‌است که دو مورد مربوط به دوره موستری و ۱۱ مورد مربوط به مرحله، بارادوستی بوده، ۲ مورد نمونه موستری از لایه زیرین غارکنجی به دست آمده و تاریخ آن متجاوز از ۴۰ هزارسال است و نمونه بارادوستی به دست آمده ازغاریافته بین ۲۱ هزار تا ۴۰ هزار سال پیش تاریخ گذاری شده‌اند. فرانک هول به علت فراوانی محل‌های دوره دیرینه سنگی در دره خرم آباد به یک دسته بندی موقتی از محل‌های مسکونی به شرح زیر دست یافته‌است :

– اقامتگاههای فصلی که احتمالا به وسیله یک یا دو خانواده پدر سالاری در مدت کوتاهی و یک فصل از سال اشغال می‌شده‌است.

– اقامتگاههای کشتار که به وسیله گروهی از شکارچیان برای یک یا دو روز اشغال می‌شده‌اند که بین ۴۰ هزار تا ۱۰۰ هزار سال قبل از میلاد مسیح مورد استفاده بوده‌اند.

– اقامتگاههای موقتی که شکارچیان برای لحظاتی کوتاه جهت برررسی وضع شکار یا ساختن ابزار سنگی در آنجا توقف نموده و معمولاً پس از ترک کردن دیگر به آنجا مراجعه نمی‌نمودند

​وی در ادامه پژوهش‌های خود در دره خرم آباد به محل اردوگاههای شبانی که مربوط به ۶۰۰۰ تا ۵۸۰۰ سال پیش از میلاد مسیح بوده‌است، دست یافته و نتیجه گرفته‌است که بین ۴۵ هزار تا ۳۸ هزار سال پیش از این مردمانی غار نشین در این دره سکونت داشته‌اند که گاهی برای شکار غذایی اصلی خود کوچ می‌کرده‌اند.دیگر آثاری که از هزارهای پیش از میلاد مسیح در این سرزمین به جای مانده‌است حکایت از زیست اقوام و تأثیر مردمان و فرهنگ آن بر فرهنگ ایران باستان دارند. پیشرفت آنان به ویژه کاسیها قدیمی‌ترین ساکنان و حکام آریایی این دیار که ۵۷۶ سال بر بابل حکومت کردند . باعث تعجب جهانیان شده‌است، و به همین دلیل لرستان را مهد تمدن مفرغ نامیده‌اند.اما در تاریخ نام عیلامیان به عنوان نخستین دولت که به طور منظم بر لرستان حکومت کرده‌اند ثبت شده‌است.

 

آثار باستانی و تاریخی

لرستان جایگاه آثار باستانی و تاریخی فراوانی است که می توان آنها را به سه دوره پیش از تاریخ، دوره ایران باستان و دوره اسلامی تقسیم کرد. یافته های پیش از تاریخ لرستان، بیشتر شامل کنده کاریهای غارها و اشیای مفرغی هستند. به دلیل کوهستانی بودن منطقه، انسانهای اولیه، در مناطق مرکزی و غربی لرستان سکونت یافتند. در این استان، بیش از ۲۵۰ غار و پناهگاه صخره ای وجود دارد که نیمی از آنان در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده اند. از جلمه غارهای مهم می توان به غارهای یافته و کَلماکره اشاره کرد .
از دوره های هخامنشیان و ساسانیان، پلها و دژهای ویران زیادی به جای مانده است. پل دختر و پل کشکان و نیز قلعه فلک الافلاک از این دسته اند. گورستانهاو تپه های تاریخی فراوانی در بیشتر مناطق این استان بویژه در دشت سیلاخور وجود دارند که هنوز مورد کاوش باستان شناسی قرار نگرفته اند.

مسجد ها و امامزاده ها نیز از مهم‌ترین آثار به جای مانده از دوره های پس از اسلام در این منطقه هستند که مسجد جامع و امامزاده جعفر از قدیمی ترین و مهمترین این آثار به حساب می آیند.

 

ظرف دسته‌دار ۳۰۰۰ ساله‌ی لرستان

لرستان، موزه هنر والترز (بالتیمور) ، پیش از هخامنشی آثار باستانی-تاریخی

ظرف دسته‌دار، جنس: سفال، اندازه: ۱۷٫۸ در ۳۲ در ۲۰٫۳ سانتی‌متر، قدمت: ۱۱۰۰ تا ۷۰۰ پیش از میلاد، منطقه‌ی جغرافیایی: لرستان، محل نگهداری: موزه‌ی هنر والترز

 

صفحه ی نقره ای لرستان با نقش ارباب جانوران

لرستان، موزه هنر کلیولند، پیش از هخامنشی، آثار باستانی-تاریخی

شکل زیر صفحه ی گرد منتهی به یک سنجاق را که از نقره ساخته شده نشان می دهد. قدمت این اثر، که در لرستان ساخته شده، به هشتصد تا ششصد سال پیش از میلاد باز می گردد. این صفحه جزو معدود آثار فلزی لرستان از جنس نقره است. در آن زمان غالبا ساخت آثاری از جنس طلا یا نقره در بخشهای شمالی ایران رواج داشته و آثار فلزی به جا مانده از لرستان بیشتر از جنس برنز هستند. موضوع نقش شده بر روی صفحه ی این سنجاق، اربابِ جانوران است که به صورت مردی که دو جانور وحشی را در چنگ خود نگه داشته  نشان داده شده است. این نقش یکی از نقشهای مورد علاقه در خاور نزدیک است. این اثر اکنون در موزه ی هنر کلیولند قرار دارد.

ماسک طلایی لرستان

لرستان، موزه ایران باستان، ایران باستان، آثار باستانی-تاریخی

ماسک، جنس: طلا، قدمت: هزاره ی نخست پیش از میلاد، منطقه ی جغرافیایی: لرستان، محل نگهداری: موزه ی ایران باستان

 

نقاب‌های غار کلماکره

لرستان، ایران باستان، غار کلماکره

نقاب های غار کلماکره لرستان از آثار باستانی هستند که در غار کلماکره، در لرستان ایران کشف شده‌اند. این نقاب‌ها مربوط به نیمهٔ نخست هزارهٔ نخست پیش از میلاد است و در موزهٔ ایران باستان نگهداری می‌شود.

صورتکها یا ماسکهای طلایی که از غار کلماکره در لرستان بدست آمده نشانگر اینست که در دوران شاهنشاهی هخامنشی نوعی آئین و یا مراسم که احتمالا جشن های ملی مرسوم وجود داشته که از این ماسک و صورتکهای طلا در آن مراسم های خاص استفاده میشده است ! بدین طریق میتوان اینگونه پنداشت که حداقل نوعی از آئین جشن های بالماسکه ای که اروپائیان امروزه برپا میدارند در ایران باستان جریان وجود است .

 

گنجینه ی شوش – غار کَلْماکَره

لرستان، ایران باستان، پیش از هخامنشی، غار کَلْماکَره

غار کَلْماکَره یک غار با اهمیت تاریخی در استان لرستان در غرب ایران است. این غار در شهرستان پلدختر در جنوب استان لرستان واقع شده‌است .در غار کلماکره آثار زیادی از ایران باستان به دست آمد که به دلیل بی تدبیری مسئولان همگی از کشور خارج گردید. کاسه‌های ماهی بادامی این غار بسیار معروف می‌باشد. تکوک‌های بسیار نفیسی از این خزانه ایران باستان به خارج از کشور قاچاق شد. گفته می‌شود که این خزانه یکی از مهم‌ترین خزائن دولت‌های ایران باستان مانند هخامنشیان و ساسانیان بوده‌است. معنی واژه کلماکره به زبان محلی به معنی جایگاه بز (کل کوهی) و انجیر است.

نمونه ای از برنزهای لرستان با نقش زن

لرستان، زنان، ایران باستان، پیش از هخامنشی

شکل زیر نمونه ای از برنز های لرستان با نقش زن را نشان می دهد. برای بزرگنمایی تصویر می توانید بر روی شکل کلیک کنید. این اثر ساخت هزاره ی نخست پیش از میلاد است و اکنون در Museum Rietberg Zurich قرار دارد. بر اساس کتاب The Medes and Persians شخصیت بیش از پنجاه اثر از برنزهای لرستان زن است. در موارد کمی این شخصیت زن سینه های خود را با دستهای خود گرفته است که نشانه ی باروری است.

نمونه ای از برنزهای لرستان

موزه لوور، لرستان، ایران باستان، پیش از هخامنشی

نمونه ای از برنزهای لرستان مربوط به هزاره ی دوم پیش از میلاد که در آن دیسکی نشان داده شده که بر پشت دو گاو قرار دارد. در بخش داخلی دیسک چهار فرد که دست یکدیگر را در دست گرفته اند قرار دارند.

تندیس سه هزار ساله ی لرستان با شخصیت زن

لرستان، موزه متروپولیتن، زنان، پیش از هخامنشی

تصویر زیر یکی از آثار ساخته شده در هزاره ی نخست پیش از میلاد در محدوده ی لرستان است. جنس اثر از سرامیک است و دو نمونه از آن کشف شده. نمونه ای که در شکل نشان داده شده در موزه ی متروپولیتن قرار دارد و نمونه ی دیگر آن در موزه ی ایران باستان در تهران. در مورد جنسیت اثر نمی توان با قطعیت نظر دارد. هر چند صورت بدون ریش و جامه ی بلندِ این تندیس می تواند نشانی از زن بودن باشند. آویزه ای که در گردن تندیس به چشم می خورد ممکن است یک مهر یا سنگی برای شکستن طلسم و جادو باشد.

اسب بالدار

موزه متروپولیتن، لرستان، ایران باستان، پیش از هخامنشی

اسب بالدار، جنس: عاج، قدمت: ۲۸۰۰ سال، اندازه: ۲٫۸ در ۵٫۵ در ۰٫۹ سانتی متر، محل کشف: سرخ دم لرستان، محل کنونی: موزه ی متروپولیتن

چاقو تیزکن، قدمت ۳۰۰۰ سال

موزه هنر لس آنجلس، لرستان، ایران باستان، پیش از هخامنشی

شکل زیر چاقوتیزکنی را نشان می دهد که بین ۳۳۵۰ تا ۳۰۰۰ سال پیش در لرستان ساخته شده  و اکنون در موزه ی هنر لوس آنجلس قرار دارد.

اندازه: ۱۰ در ۱۲ سانتی متر

 

نمونه ای از برنز های لرستان

موزه هنر لس آنجلس، لرستان، ایران باستان، پیش از هخامنشی

نمونه ای از برنزهای لرستان، اندازه: ۱۵٫۲ در ۲۲ سانتی متر، قدمت: ۱۰۰۰ تا ۶۵۰ پیش از میلاد، موزه ی هنر لوس آنجلس

نمونه ی دیگری از برنزهای لرستان

موزه هنر لس آنجلس، لرستان، ایران باستان، پیش از هخامنشی

این قطعه ی برنزی به اندازه ی ۵٫۲ سانتی متر متعلق به ۳۰۰۰ تا ۲۶۵۰سال پیش در منطقه ی لرستان است و اکنون در موزه ی هنر لوس آنجلس قرار دارد. این قطعه ظاهرا برای تزیین به کار می رفته.

برنزهای لرستان با قدمت ۳۰۰۰ سال

لرستان، موزه هنر لس آنجلس، ایران باستان، پیش از هخامنشی

شکل  زیر نمونه ای از برنزهای لرستان را نشان می دهد که بین ۲۶۵۰ تا ۳۰۰۰ سال قدمت دارد و اکنون در موزه ی هنر لوس آنجلس قرار دارد:

اندازه: ۱۴٫۲ در ۱۵ سانتی متر

ظرف سه هزار ساله با نقش بز و ظرف لبریز از آب

لرستان، موزه هنر کلیولند، ایران باستان، پیش از هخامنشی

ظرف برنزی با نقش دو بز که از ظرفی لبریز از آب، آب می نوشند، اندازه: ۶٫۲ در ۱۳٫۱ سانتی  متر، قدمت: نهصد تا هفتصد پیش از میلاد، منطقه ی جغرافیایی: لرستان، محل کنونی: موزه ی هنر کلیولند

ظرف سه قلوی سفالین

موزه هنر کلیولند، لرستان، ایران باستان، پیش از هخامنشی

ظرف سه قلو به شکل چهارپا تزیین شده با نقش بز، جنس: سفال، اندازه: ۱۸٫۱ در ۱۷ در ۲۱٫۵ سانتی متر، قدمت: هشتصد تا هفتصد پیش از میلاد، منظقه ی جغرافیایی: لرستان، محل نگهداری: موزه ی هنر کلیولند

صفحه ی نقره ای لرستان با نقش ارباب جانوران

موزه هنر کلیولند، لرستان، ایران باستان، پیش از هخامنشی

شکل زیر صفحه ی گرد منتهی به یک سنجاق را که از نقره ساخته شده نشان می دهد. قدمت این اثر، که در لرستان ساخته شده، به هشتصد تا ششصد سال پیش از میلاد باز می گردد. این صفحه جزو معدود آثار فلزی لرستان از جنس نقره است. در آن زمان غالبا ساخت آثاری از جنس طلا یا نقره در بخشهای شمالی ایران رواج داشته و آثار فلزی به جا مانده از لرستان بیشتر از جنس برنز هستند. موضوع نقش شده بر روی صفحه ی این سنجاق، اربابِ جانوران است که به صورت مردی که دو جانور وحشی را در چنگ خود نگه داشته  نشان داده شده است. این نقش یکی از نقشهای مورد علاقه در خاور نزدیک است. این اثر اکنون در موزه ی هنر کلیولند قرار دارد.

پلاک نقره ای با نقشِ زروان خدای زمان

لرستان، موزه هنر سینسینانی، ایران باستان، پیش از هخامنشی

تصویر زیر یک پلاک نقره ای به ابعاد ۱۱٫۶ در ۲۵٫۳ سانتی متر را نشان می دهد که حدود ۲۸۰۰ سال پیش در منظقه ی لرستان ساخته شده و اکنون در موزه ی هنر سینسیناتی قرار دارد. شخصیت مرکزین در این شکل به احتمال زیاد «زروان» خدای هندوآریایی ِ «زمان» را نشان می دهد. در کنار زروان شخصیت هایی در سنین مختلفِ کودکی، میانسالی و پیری نشان داده شده اند.

 

منابع : 

http://lorestan.blogfa.com

http://mrvnd-2.persianblog.ir

VN:F [1.9.20_1166]
Share

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *